Proponowane zmiany w programie „Czyste Powietrze” mogą nie tylko osłabić jego skuteczność, ale przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Dopuszczenie wymiany źródła ciepła bez obowiązkowej termomodernizacji i realnej poprawy efektywności energetycznej budynku może przełożyć się na wyższe rachunki za ogrzewanie, a w konsekwencji jeszcze bardziej osłabić społeczne zaufanie do transformacji energetycznej.

Proponowany przez NFOŚiGW pakiet zmian, który dopuszcza ograniczony zakres termomodernizacji, oznacza odejście od dotychczasowego kierunku pozytywnych zmian w programie.

– Wspieranie ze środków publicznych wyłącznie wymiany źródła ciepła, bez niezbędnej termomodernizacji, przyniesie jedynie wzrost kosztów ogrzewania. Wyższe rachunki, jakie dostaną beneficjenci programu, zmniejszą i tak już nadszarpniętą akceptację społeczną dla transformacji energetycznej – mówi Henryk Kwapisz, przewodniczący zarządu MIWO. – Jeśli program „Czyste Powietrze” ma rzeczywiście przynosić zakładane efekty, konieczna jest rezygnacja z nowej kategorii tzw. przedsięwzięcia 2a, która dopuszcza wymianę źródła ciepła bez obowiązkowej termomodernizacji budynku – dodaje.

W opinii MIWO zaproponowane przez NFOŚiGW zmiany mogą sprawić, iż beneficjenci programu zamiast oczekiwanych oszczędności otrzymają wyższe rachunki za ogrzewanie. W słabo ocieplonych budynkach pompy ciepła pracują mniej efektywnie, co oznacza większe zużycie energii. Wyższe koszty eksploatacji poniosą również użytkownicy innych technologii, w tym kotłów na pellet. MIWO przypomina, że w okresie od września 2025 r. do lutego 2026 r. mieliśmy do czynienia z rekordowym wzrostem cen tego paliwa: średnia cena tony pelletu klasy A1 wzrosła z około 1 400 zł we wrześniu 2025 r. do około 2 200 zł w lutym 2026 r.

Negatywnym skutkiem zapowiadanych zmian będzie także utrwalenie niskiej efektywności energetycznej budynków.

– Na papierze wszystko będzie się zgadzało: programowy cel redukcji wskaźnika energii pierwotnej (EP) o 30% zostanie osiągnięty, bo może on spaść nawet o 36–37%. Problem w tym, że będzie to przede wszystkim efekt wyższej sprawności nowego urządzenia grzewczego, a nie realnego zmniejszenia zapotrzebowania budynku na ciepło. Jeśli nie poprawi się izolacji, szczelności i wentylacji, dom nadal pozostanie energochłonny, tylko będzie ogrzewany innym źródłem – tłumaczy ekspert.

Proponowane zmiany w Programie dotyczą budynków określanych jako obiekty o średnim standardzie energetycznym, czyli takich, których wskaźnik zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania wynosi od 80 do 140 kWh/(m² rocznie). Według szacunków mogą one stanowić około 40–50% zasobu budynków jednorodzinnych w Polsce, czyli nawet ok. 3 mln obiektów.

Program „Czyste Powietrze” to ogólnopolski mechanizm wsparcia skierowany do właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych. Jego głównym celem jest poprawa jakości powietrza oraz zwiększenie efektywności energetycznej budynków poprzez wymianę nieefektywnych źródeł ciepła i termomodernizację. Skala programu jest znacząca - według danych z 29 maja 2026 r. złożono w nim ponad 1,1 mln wniosków, a liczba zakończonych inwestycji przekroczyła 599 tys. Program wpisuje się w szerszy kontekst polityki klimatyczno-energetycznej Unii Europejskiej, w tym założenia Europejskiego Zielonego Ładu oraz zrewidowanej dyrektywy EPBD, której celem jest przyspieszenie renowacji budynków, ograniczanie emisji i stopniowa dekarbonizacja zasobów budowlanych do 2050 r.

MIWO to Stowarzyszenie Producentów Wełny Mineralnej Szklanej i Skalnej, działające na rzecz poprawy efektywności energetycznej budynków oraz promowania rozwiązań wspierających bezpieczną i racjonalną transformację energetyczną.